Gölge Gezgin: Travel Gaziantep 01 : Zeugma Mozaik Müzesi

TRAVEL GAZİANTEP 01: ZEUGMA MOZAİK MÜZESİ

GEZİ TARİHİ: 15 Kasım 2025, Cumartesi.

Zeugma Mozaik Müzesi:

Dünyanın büyük mozaik müzelerinden biridir. Fırat nehri kıyısında Antik Zeugma Kenti ve Gaziantep çevresindeki antik yerleşimlerin eserlerinin sergilendiği müzedir. Sergilenen en önemli eseri dünyaca tanınmış Çingene Kızı Mozaiği olarak bilinen Mainad mozaiğidir.

Müze dışından görünüm.

Kommagene Kralı I. Antiokhos ile Herakles'in Tokalaşma Steli.

( Bazalt, Helenistik Dönem, MÖ. 69 - 36 )

Zeugma ve Kral I. Antiokhos Yazıtı:

Zeugma antik kentinde, Helenistik Agora'nın kuzeyinde 2000 yılında yapılan kurtarma kazılarında, ön yüzünde Kral I. Antiokhos Theos ile tanrı Apollon-Mithras-Hellos'un el sıkışma sahnesinin yer aldığı bazlttan bir stel ortaya çıkarılır. 2002 yılında baraj gölü sularının çekilmesiyle aynı kutsal alana ait bir diğer stel bulunur. Bu stel üzerinde ise Kommagene kralı I. Antiokhos, Herakles ile el sıkışır pozisyonda gösterilmiştir. Her iki stelin arkasında yer alan kanun yazıtları, Antiokhos'un yönettiği topraklar üzerindeki Yunanlı ve Persli tanrıları birleştirme politikaları için yazılır. Yazıtlar kutsal alanlarda uyulması gereken kuralları anlatan bir kanun metni niteliği taşır.

Kral I. Antiokhos ile tanrı Herakles'in tokalaşmasının betimlediği stelin arkasına kazınan yazıtta, Antiokhos söyle seslenir:

"Ve inanıyorum ki onlar tanrılara ait olduğu onuru bahşederek güzeli örnek alacaklar ve aynı şekilde benim için olması gerektiği gibi tanımlamaları ve süslü sözcükleri onların çiçekler açan yılların bilgeliğinde dile getirecekler. Böyle davrananlar için hem Pers ve Makedonya ülkelerinin Pederşahi tanrılarına, hem de anavatan Kommagene'nin tanrılarına onlara saygılı davranışlarından ötürü bağışlayıcı olmaları için dua ediyorum. Ve her kim ki bu egemenliği gelecekte uzun zamanlar için elinde bulunduracaksa; o bu yasayı ve bizim saygılı davranışlarımızı sürdürerek tüm tanrı ve tanrıçaların bağışlayıcılığına, benim yakarışlarım sayesinde mazhar olacaktır. Tanrısal buyruklarla bu yazıtı benim dindarlığımın bir dışa vurumu olarak kutsal harflerle, kısık sesle tanrıların yüce anlam taşıyan buyruklarımı vatandaşlarıma ve bu yazıtı okuyan yabancılara ilan ediyorum; aynı şekilde insan doğasından nasibini almış olan ve sadece kabile ya da aşiret adlarıyla birbirlerinden ayrılan krallara, hükümdarlara, yabancılara ve kölelere bu taş; kısık sesle Zeus Oromasdes'in himayesiyle ve diğer tanrıların arzularıyla şunları iletmektedir: Eğer biri, yasanın içeriği bağlamında, kör bir cehaletle, dinsiz bir şekilde kutsal olanları dikkate almayarak kutsanmış toprağa yanlış yola yönelmiş ayağın-ı basarsa, kısa zamanda tanrıların ve kutsanmış tanrıların atalarının ortak evinden geri dönüp dini nitelik taşımayan bir yere kaçmalı ve orada kötülüklerden arındıran korku ile istem dışı işlenen günah lekesinden arınmalıdır. Eğer dinsizliğin etkisiyle gizlice ya da güç kullanarak buraya girmeye yeltenirse, herhangi bir mutlu sona ulaşamayacak, çünkü burayı gözeten büyük bekçi tanrısal himayesini esirgemeyecektir."

Kommagene Kralı I. Antiokhos ile Apollo-Mithras-Hellos'un tokalaşma steli.

( Bazalt, Helenistik Dönem, Gaziantep Nizip Zeugma Antik Kenti, MÖ. 69-36 )

Mezar steli.

Akratos ve Euprosyne Mozaiği: MS. 2.-3. Yüzyıl.

Akratos ve Euprosyne Mozaiği, Menad villasının bir odasına ait taban mozaiğidir. Gaziantep Müzesinin 1998 yılında yaptığı kurtarma kazısında Çingene kızı olarak bilinen mozaiğin yan odasından çıkarılan mozaiktir.

Mozaikte, adı yönetici - aktarıcı anlamına gelen Akratos ile neşe ve sevinç veren anlamına gelen su perisi Euprosyne görülmektedir. Kompozisyonda, Aktros'un ilahi kaynaktan alınan altın krater içindeki kutsal şarabı, bereket boynuzu ile Euprosyne'ye sunması tasvir edilir.

Okeanos ve Tethys Mozaiği: MS. 2.-3. Yüzyıl.

Okeanaos villasının sağ havuzunun taban mozaiğidir. Erken Roma imparatorluk dönemine ait olan bu mozaik,, hayatın kaynağı olan ırmak tanrısı Okeanos ile eşi Tethys konu edilir.

Oturan kadın heykeli, Oyun taşı.

( Roma dönemi, Kalker, Zeugma antik kenti )

Çocuklu kadın heykeli.

( Roma dönemi, Kalker, Zeugma antik kenti )

Akhilleus mozaiği.

( MS. 2.-3. yüzyıl, Zeugma antik kenti, Poseidon villası )

Poseidon mozaiği.

( MS. 2.-3. yüzyıl, Zeugma antik kenti, Poseidon villası )

Perseus ve Andromeda mozaiği.

( MS. 2.-3. yüzyıl, Zeugma antik kenti, Poseidon villası )

Satyros ve Antiope mozaiği.

( MS. 2. yüzyıl, Zeugma antik kenti, Poseidon villası )

Eros ve Psykhe mozaiği.

( MS. 3. yüzyıl, Zeugma antik kenti, Poseidon villası )

Venüs'ün doğuşu mozaiği: MS. 3. yüzyıl, Poseidon villası.

Aphrodithe doğadaki coşkunun, bu coşkunun sevgi yönünü temsil etmektedir. Bu sevgi kendi başına açığa çıkmaz, onun gelişini soyut varlıklar (arzu, göze hoş gelen şeyler, doğadaki tanrısal uyum vb.) müjdeler. Kuşlardan kuğu, güvercin ve serçe, çiçeklerden gül ve mersin tanrıya adanmıştır.

Bu mozaikte Aphrodithe doğal yaşamı simgeleyen çerçeve içerisinde iki eğitici usta arasında ortaya çıkartılır: Bu yaşam şartları içinde ömrünüzü boşa geçirmeyin, sevgiyi yakalayın dercesine.

Aphrodithe'in yüzü MS. 256 yılındaki savaş sırasında ait olduğu mimarinin yıkılmasıyla tahrip olduğu düşünülmektedir. Mozaik, Samsatlı Zosimos tarafından yapılmıştır.

Antik kaynaklardan Hesiodos Theogonia adlı eserinde tanrıçanın denizin köpüklü dalgalarından doğduğunu anlatır:

"... Ak köpükler çıkıyordu tanrısal uzuvdan:

Bir kız türeyiverdi, bu ak köpükten...

Aphrodithe dediler ona insanlar ve tanrılar

Bir köpükten doğmuş olduğu için.

Ona düştü kız cilveleri, gülüşmeleri, oynaşmaları

Sevmenin, sevişmenin tadı, büyüsü."

Theonoe mozaiği: MS. 2.-3. yüzyıl.

Zeugma antik kentindeki Kointos villasının taban mozaiklerindendir. Zeugma kolleksiyonunun en büyük mozaiğidir. Theonoe ve rahip kılığındaki kız kardeşi Leukippe'nin karşılaşma sahnesi tasvir edilir.

Hikayeye göre kahin Kalkhas'ın kız kardeşi olan Theonoe, bir gün kumsalda oynarken korsanlarca kaçırılır ve Karia kralına satılır. Babası Thestor, onu aramaya çıkar ama gemisi batar ve Karia kıyılarına çıkar ve kralın sarayına köle olur. Ne kız kardeşinden, ne de babasından haber alabilen Leukippe, onları aramak için saçlarını kesip genç bir rahip kılığında yola çıkar. Karia'ya geldiğinde, onu tanıyamayan Theonoe, rahip kılığındaki kız kardeşine aşık olur ve ona teklifte bulunur. Leukippe, bu teklife yanaşmayınca Thestor'u onu öldürmekle görevlendirir. Hikayenin sonunda iki kız kardeş ve baba, birbirini tanırlar; Karia kralı da onlara armağanlar sunarak yurtlarına geri gönderir.

Dionysos - Telete Skyrtos Mozaiği.

( MS: 3. yüzyıl, Zeugma antik kenti, Poseidon villası.

Mars heykeli.

( MS. 1. yüzyıl, Zeugma antik kenti )

Çingene Kızı Mozaiği: Mainad.

Gaziantep'teki Zeugma antik kentinde bulunan, MÖ. 2. yüzyıla ait Roma dönemi bir eserdir. Durgun bakışları, dağınık saçları ve küpeleri nedeniyle bu isimle anılan figürün, aslında Dionysos kültüne bağlı bir rahibe olan Menad olduğu bilinmektedir.

Müzenin ve Gaziantep'in simgesidir. Özel olarak loş bir odada sergilenen bu eserdeki figürün gözleri, odanın hangi açısından bakarsanız bakın sizi takip ediyormuş hissi uyandırır.

Europe'nin Kaçırılışı Mozaiği.

( MS. 2.-3. yüzyıl, Zeugma antik kenti )

Tanrı Zeus'un boğa kılığına girerek Suriyeli kız Europe'yi kaçırması tasvir edilmiştir. Mitolojide Olympos'un hakimi, tanrıların tanrısı Zeus, aşklarıyla ünlüydü. Mitolojiye göre Fenike kralının kızı Europe'nin güzelliğine aşık olan Zeus, bir boğa kılığına girerek deniz kenarında eğlenen kızın yanına gelir. Europe bu uysal görünümlü hayvanı okşar ve üzerine binerek boynuzlarını çiçeklerle süsler. O sırada boğa büyük bir hızla koşmaya başlar, Europe düşmemek için bir eliyle boğanın boynuna sarılır, bir eliyle de elbisesi ıslanmaması için eteğini tutar.